Υπάρχουν πολλοί τρόποι να μετράμε τις χρονιές, να σκεφτόμαστε γι αυτές, να τις ξεχωρίζουμε από άλλες. Άλλοι μετράνε τα ταξίδια, τους έρωτες, τις συναυλίες, τα γλέντια με φίλους. Άλλοι ίσως μετράνε τα λεφτά που έβγαλαν, αυτά που έχασαν, τις συμφωνίες που έκλεισαν. Μερικοί ίσως θυμούνται μια ωραία αγορά, ή ένα φαγητό που πρωτοδοκίμασαν. Οι πιο ευτυχείς έχουν να θυμούνται μια γέννηση.
Για μένα και μερικούς από τους φίλους μου, η ανασκόπηση μας γίνεται με βάση τα βιβλία που διαβάσαμε. Θυμάμαι ακόμη και σήμερα πού ήμουν όταν διάβαζα το Μόμπι Ντίκ και σε ποιο ακριβώς ταξίδι διάβαζα τη Σάλι Ρούνεϊ.
Το 2025 λοιπόν. Μια καλή αναγνωστική χρονιά. Με παράξενους ρυθμούς: πότε διάβαζα 2-3 ώρες την ημέρα, μπορεί και παραπάνω, πότε δεν διάβαζα τίποτε σχεδόν. Διάβαζα κείμενα θεωρητικά, βιβλία για το πανεπιστήμιο, βιβλία για το σχολείο, διάβασα διηγήματα, πολλά διηγήματα για τις εργασίες που γράφω, διάβασα αρκετά παιδικά. Στα τέλη Φεβρουαρίου έσπασα το πόδι μου και έμεινα αναγκαστικά κλινήρης για αρκετές μέρες και περιορισμένη κινητικά για ένα μήνα σχεδόν. Διάβασα πολύ τότε. Το καλοκαίρι επίσης. Την τελευταία εβδομάδα του χρόνου μπόρεσα να τελειώσω 2-3 βιβλία που είχα αφήσει στη μέση.
Τώρα που ξανακοιτάζω τη λίστα μου κάνω τις εξής παρατηρήσεις:
- Γαλλικά βιβλία: διάβασα 7 βιβλία στα Γαλλικά. Συμμετέχω από πέρσι μέσω του Ανοιχτού Πανεπιστημίου στην ελληνική επιτροπή Γκονκούρ. Το βραβείο Γκονκούρ μέσω των Πανεπιστημίων και για την προώθηση της Γαλλικής λογοτεχνίας προτείνει την ανάγνωση των 4 βιβλίων φιναλιστ του βραβείου και την άναδειξη ενός εξ αυτών ως την εθνική επιλογή της κάθε χώρας. Έτσι διάβασα:
- Tη «Madeleine avant l’aube» της Sandrine Collette. Ένα πολύ ιδιαίτερο βιβλίο, μια φοβερή ιστορία πείνας, φτώχιας, αντίστασης, με ηρωίδα ένα μικρό κορίτσι σε μια μεσαιωνική εξοχή. Η συγγραφέας χωρίς να κατονομάζει τη χώρα ή την εποχή, φτιάχνει το δικό της σύμπαν και μας φέρνει μια αφήγηση μοναδική.
- Διάβασα φυσικά το «Houris» του Kamel Daoud, το νικητή του βραβείου, μια δυνατή ιστορία γυναικείας κακοποίησης και ανθεκτικότητας που διαδραματίζεται στην Αλγερία και αφηγείται πώς μια γυναίκα που έχει μείνει άλαλη βρίσκει μια διαφορετική φωνή. Θρησκευτική μισαλλοδοξία, φανατισμός, γυναικεία καταπίεση και η ιστορία συγχωρεί τους δράστες αλλά όχι τα θύματα που μας θυμίζουν τα εγκλήματα. Ένα πολύ δυνατό βιβλίο. Η συνέντευξη με το συγγραφέα, γεννημένο στην Αλγερία και τώρα Γάλλο πολίτη πολύ διαφωτιστική επίσης. Ο Daoud κατηγορήθηκε ότι «έκλεψε» την ιστορία από μία θεραπευόμενη της ψυχιάτρου συζύγου του που ανοίγει πολλά θέματα για το πώς αντλούν έμπνευση οι συγγραφείς.
- Τη Jacaranda του Gael Faye. Ένας νεαρός Γάλλος με μητέρα Ρουαντέζα αποφασίζει να ανακαλύψει τη χώρα της μητέρας του, και βρίσκεται πιο μπλεγμένος σε μια οικογενειακή ιστορία βίας, εξόντωσης αλλά και συγχώρεσης. Τα κράτη όπως έχουμε δει και σε άλλες περιστάσεις μόνο μέσα από τη συγχώρεση προχωράνε. Όπως και το προηγούμενο βιβλίο του Faye, που έχει εκδοθεί στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Πατάκη, το Μικρή Πατρίδα καταπιάνεται με δύσκολες ιστορίες από την Αφρική και καταφέρνει να τις φέρνει σε ανθρώπινα μέτρα, καταφέρνει να μας τις κάνει προσιτές και συγκινητικές χωρίς να γίνονται υπέρμετρα συναισθηματικές.
- Archipels της Helene Gaudy. Το βιβλίο που μου άρεσε λιγότερο από τα τέσσερα. Είναι κάτι σαν memoir. Η συγγραφέας εξερευνά το εργαστήριο του πατέρα της το οποίο είναι γεμάτο με ετερόκλητα αντικείμενα από το πάτωμα ως το ταβάνι, ένας λαβύρινθος αντικειμένων που παραπέμπουν στην ιστορία της οικογένειάς της, στα ταξίδια και τις εξερευνήσεις του πατέρα της και μέσα από αυτή την εξερεύνηση στοχάζεται πάνω στη σχέση πατέρα κόρης και τη δική της δημιουργική διαδικασία. Ενδιαφέρον ως υλικό αλλά δεν με κέρδισε η γραφή. Η συνέντευξη με τη συγγραφέα ήταν ωστόσο αποκαλυπτική για τον τρόπο που γράφεται ένα βιβλίο.
Αν θέλετε να μάθετε περισσότερα γι αυτή τη διαδικασία και να δείτε τις επιλογές Goncourt της Ελλάδας και άλλων χωρών καθώς και τις συνεντεύξεις των συγγραφέων μπορείτε να επισκεφτείτε αυτή τη σελίδα.
- Ακουστικά βιβλία:
Άκουσα πέντε βιβλία μέσα στη χρονιά, όλα στα αγγλικά, όλα non-fiction. Από όλα έμαθα κάτι που δεν ήξερα, κάποια δεν τα θυμάμαι, κάποια με απογοήτευσαν όπως το The Garden against time Olivia Laing. Τα δύο καλύτερα; On Tyranny του Timothy Snyder και Outlive του Peter Attia. Και τα δύο έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά και τα δύο αξίζουν. Ειδικά το δεύτερο με έκανε να σκεφτώ πολύ για το τρόπο διατροφής και άσκησης. Θα ήθελα να το πάρω και σε έντυπη μορφή γιατί έχει πολλά χρήσιμα στοιχεία στα οποία θέλω να ανατρέχω και να ρωτήσω τον καρδιολόγο μου.
- Ελληνικά βιβλία: διάβασα αρκετά και φέτος. Τα πιο ενδιαφέροντα; Δύο βιβλία με διηγήματα και ένα επιστημονικής φαντασίας.
Η Συνέχεια: μια ιστορία που διαδραματίζεται σε μελλοντικό χρόνο στον οποίο οι άνθρωποι συνυπάρχουν με ανθρωποειδή Τεχνητής Νοημοσύνης. Οι άνθρωποι έχουν ξεπέσει, ζουν σε άθλιες συνθήκες και οι περισσότεροι υποφέρουν από μία ασθένεια που εξαπλώθηκε γρήγορα γύρω στα μέσα του 21ου αιώνα και έφερε τον εκφυλισμό τους σχεδόν. Θα καταφέρουν δύο ανθρωποειδή που ανακαλύπτουν μία φριχτή αλήθεια να σώσουν το ανθρώπινο είδος; Η Αντωνία Τρικαλιώτη έγραψε μια ιστορία που διαβάζεται σχεδόν απνευστί και μας κάνει να σκεφτούμε για το σήμερα και το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Κωνσταντίνος Τζαμιώτης Θα πέσει η Νύχτα: η απογοήτευση της χρονιάς. Δυσκολεύομαι να τις γράψω αυτές τις γραμμές γιατί έχω διαβάσει άλλα βιβλία του Τζαμιώτη και τα έχω απολαύσει. Περίμενα με ανυπομονησία αυτό το βιβλίο που διαδραματίζεται στη Λάρισα και έχει μερικές πολύ εύστοχες περιγραφές του αστικού και ανθρώπινου τοπίου της περιοχής μας. Αλλά στο μεγαλύτερο μέρος του βρήκα το βιβλίο πομπώδες, υπερβολικό με ήρωες που δεν γίνονταν πιστευτοί και με μία εμμονή στις λεπτομέρειες που γίνεται κουραστική. Για να μη μιλήσω για την εμμονή στις σεξουαλικές ιστορίες που τίποτε δεν προσφέρουν στην πλοκή. Οι δε γυναικείοι χαρακτήρες είναι στην πλειοψηφία τους αρνητικοί χαρακτήρες, είτε πουτάνες, είτε ελαφρόμυαλές, είτε καλές νοικοκυρές και σύζυγοι. Για παράδειγμα υπάρχουν δύο συγγραφείς στο βιβλίο. Ο ένας είναι ένας σοβαρός ιστορικός που ερευνά τη μοίρα των στρατιωτών που χάθηκαν κατά τη διάρκεια του Β Παγκοσμίου Πολέμου στο μέτωπο της Αλβανίας. Είναι μάλιστα αυτό, ένα από τα κομμάτια του βιβλίου που θα μπορούσε να σταθεί και μόνο του και είναι πολύ στιβαρό. Η άλλη συγγραφέας είναι μια συγγραφέας ρομαντικών ιστοριών χαμηλής ποιότητας. Αυτά.
Μερικά ακόμη που μου άρεσαν πολύ, όλα ιδιαίτερα, παράξενα αλλά ωραία παράξενα: Άγνωστες Λέξεις της Σοφίας Αυγερινού, Όπως αξίζει να πεθαίνουν οι άνθρωποι της Κυριακής Διαμέση, Λοιμός του Ανδρέα Φραγκιά (βιβλιάρα, γραφή μοντερνιστική, θέμα σκληρό).
Αυτοβιογραφικές Ιστορίες: Και αυτή τη χρονιά συνεχίστηκε η ανάγνωση αυτοβιογραφικών αφηγήσεων μια και είναι η αδυναμία μου τα τελευταία χρόνια. Φέτος ξεχώρισα:
- Έρωτας και Εξορία – Ισαακ Μπασέβις Σίνγκερ. Πρόκειται για μια σχετικά νέα μου ανακάλυψη. Πριν μερικά χρόνια αγνοούσα την ύπαρξη αυτού του μεγάλου συγγραφέα. Το πρώτο που διάβασα ήταν η Σώσα. Φέτος διάβασα τη Μεσούγκα ένα βιβλίο που απόλαυσα τόσο πολύ που λίγο μετά διάβασα την αυτοβιογραφική τριλογία του συγγραφέα. Γράφει στην αρχή του βιβλίου: «Εκείνη την εποχή άρχισα να φαντασιώνομαι πως θα γίνω συγγραφέας, και είχα ήδη συνειδητοποιήσει ότι οι μεγάλοι συγγραφείς πάντα κάνουν τον αναγνώστη να διασκεδάζει. Καταλάβαινα επίσης ότι τίποτα δεν γοητεύει τον αναγνώστη περισσότερο από μια ερωτική ιστορία. Είχα διαβάσει στην Γκεμαρά ότι το να βρεις το σωστό ταίρι, είτε είσαι άνδρας είτε γυναίκα είναι ένα θαύμα ανάλογης κλίμακας με το χωρισμό των υδάτων της Ερυθράς Θάλασσας». Σε αυτό τον τόνο μέσα από ατελείωτες ιστορίες έρωτα, απογοήτευσης, στερήσεων, δύσκολων σχέσεων περιγράφει τα χρόνια της νεανικής του ηλικίας μέχρι τη μετανάστευση του στην Αμερική. Πραγματικά πρόκειται για μια οικογένεια που μεγάλωσε μέσα στον Εβραϊσμό και τη μελέτη των ιερών βιβλίων. Ο μεγαλύτερος αδελφός του Γιοεσούα ήταν κι αυτός συγγραφέας και μάλιστα χάρη σε αυτόν κατάφερε να πάρει βίζα ο Ισαάκ για την Αμερική λίγο πριν ξεσπάσει ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος. Η δε αδελφή τους Χίντελε, για την οποία λέει λίγα πράγματα, έγραψε κι αυτή διηγήματα και εκδόθηκε και μεταφράστηκε παρόλο που λόγω του φύλου της δεν της είχε επιτραπεί να μορφωθεί. Συναρπαστική αυτοβιογραφία και μάθημα επιμονής και υπομονής για επίδοξους και επίδοξες συγγραφείς.
- Μία άλλη φετινή έκδοση που απόλαυσα ήταν φυσικά το βιβλίο του αγαπημένου μας τροβαδούρου. Το «Γιατί τα χρόνια τρέχουν χύμα» είναι ένας χείμαρρος αγάπης για τη μουσική για τους καλλιτέχνες, για τη γλώσσα, για τη δημιουργία.
- Για όσους και όσες αγαπάνε την πεζοπορία, τις βόλτες στην φύση, τις ιστορίες ανθεκτικότητας προτείνω «Το μονοπάτι του Αλατιού» της Raynor Winn που διάβασα δυο φορές φέτος, μία στα ελληνικά και μία στα Αγγλικά για τη Λέσχη μας. Παρόλες τις καταγγελίες ότι η ιστορία δεν έγινε έτσι ακριβώς όπως μας λέει η Ρέινορ, είναι μια εξαιρετική αφήγηση με λιτές περιγραφές του τοπίου της Κορνουάλης που πιστεύω ότι θα είναι πραγματικά συγκλονιστικό. Δείτε και την ταινία, ωραία είναι.
- Για εκπαιδευτικούς που θέλουν να καταλάβουν καλύτερα τη δυσλεξία προτείνω το Χρονικό Ενός Δυσλεκτικού του Γιάννη Πάσχου. Είναι μια ωμή αφήγηση, μπορεί να σας σοκάρει με τη βία που περιγράφει και που στην εποχή του (δεκαετία του 60 και του 70) ήταν συνηθισμένη στα σπίτια και στα σχολεία. Μας φωτίζει και πόσο πολύ έχουν βελτιωθεί κάποια πράγματα. Διαφωτιστικό και αυθεντικό.
- Για εκπαιδευτικούς, γονείς και όσους ασχολούνται με παιδιά προτείνω επίσης και το βιβλίο Πλοήγηση στον Αυτισμό της Temple Grandin από τις εκδόσεις Gutenberg. Ιδιαίτερα τώρα που στα σχολεία μας αυξάνονται τα παιδιά με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες, αυτό το βιβλίο πρέπει να είναι σαν βίβλος για το πώς να επικοινωνούμε με τις οικογένειες και πώς να έχουμε συνέχεια στο μυαλό μας το συμφέρον του παιδιού.
Το Μυθιστόρημα της Χρονιάς: Ένας Τόπος για να επιστρέφεις, Robert Penn Warren, εκδόσεις Πόλις. Το μυθιστόρημα που απόλαυσα περισσότερο από όλα φέτος. Με τους αναγνωστικούς φίλους διαφωνούμε αν είναι αυτό καλύτερο από το Όλοι οι Άνθρωποι του Βασιλιά. Δεν ξέρω. Ξέρω όμως ότι αγάπησα περισσότερο τους χαρακτήρες του. Ένας ήρωας που ξεκινάει από το τίποτε, από τη φτώχια και τη βία του Νότου των ΗΠΑ και καταφέρνει να γίνει διανοούμενος, καθηγητής σε πανεπιστήμια χωρίς να ξεφύγει ποτέ από τις δυσκολίες που τον διαμόρφωσαν. Βιβλία, λατινικά, συμπαθείς δάσκαλοι και μέντορες, διαβασμένες καθηγήτριες, πόλεμος στην Ευρώπη και κτηνωδία, έρωτες και τραγωδίες, θρησκεία και αλκοολισμός. O Robert Penn Warren, ο Red για τους φίλους του, συνθέτει ένα μυθιστόρημα που ψάχνει για το νόημα της ζωής μας και το βρίσκει ακόμη και μέσα από την αποτυχία, τη δυστυχία, το θάνατο, την απομάκρυνση. Λέει σε μια συνέντευξη του: «Προσπαθώ εμμονικά να καταλάβω τα πράγματα γράφοντας γι αυτά, γιατί θεωρώ ότι η γραφή είναι βασικά ένας τρόπος αυτογνωσίας και αυτοελέγχου. Όσο μπορώ να γράφω, θα είμαι εντάξει». Νομίζω ότι αυτό το μυθιστόρημα που έχει πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία, ενσαρκώνει πλήρως αυτή την ωραία εμμονή.
Υ-ΠΕ-ΡΟ-ΧΟ.
- Το βιβλίο που πρέπει να διαβάσουν όσοι και όσες ασχολούνται με την παιδική λογοτεχνία, είτε γράφουν, είτε διαβάζουν, είτε εκδίδουν, είτε επιλέγουν βιβλία για παιδικές βιβλιοθήκες, είναι το βιβλίο Η Μυστική Πύλη του συγγραφέα και παιδικών βιβλίων Μάκ Μπαρνετ. «Ο διδακτισμός έχει την τάση να αλλοιώνει την αφήγηση, να ισοπεδώνει τους χαρακτήρες και να θολώνει την ομορφιά», λέει ο Μπαρνέτ και συμφωνώ απολύτως μαζί του.
- Ένα παιδικό βιβλίο που διάβασα φέτος και το αγάπησα γιατί μίλησε σε μένα την ίδια, ήταν το «Μικρό Πάπιγκο» του Θοδωρή Γεωργακόπουλου. Μια σύντομη ιστορία για το τί σημαίνει να νιώθεις ότι δεν ανήκεις και πώς μπορείς να αλλάξεις τη ζωή σου ακόμη κι αν είσαι ένα μικρό χωριό σε ένα βουνό.
- Το αγαπημένο non-fiction της χρονιάς: Ρωμανός Γεροδήμος – Οδηγός Επιβίωσης για τον 21ο αιώνα. Συζητάμε πολλές φορές με τις φίλες μου για το ότι αλλάζει ο κόσμος με ταχύτητες που μας ξεπερνάνε. Για το ότι δεν καταλαβαίνουμε γιατί τα παιδιά ειδικά, έχουν αλλάξει τόσο πολύ. Γιατί μοιάζει να καταρρέει το σύμπαν κι εμείς έχουμε παγώσει. Ε, λοιπόν τώρα βρήκαμε τον οδηγό που χρειαζόμασταν. Σε όλες τις συζητήσεις που είχα την τελευταία βδομάδα, καθώς το διάβαζα, αναφερόμουν σε αυτό το στοχαστικά υπέροχο βιβλίο. Σήμερα το πρωί που διάβασα τις τελευταίες παραγράφους μου έρχεται να κλάψω και ταυτόχρονα νιώθω μια αίσθηση πληρότητας, ηρεμίας και αποδοχής για τον κόσμο γύρω μου και μέσα μου. Και μια τεράστια επιθυμία να ταξιδέψω στο Burning Man.
Θα μπορούσα να γράψω κι άλλα για την αναγνωστική μου χρονιά. Αλλά αυτό το κείμενο είναι ήδη πολύ μεγάλο και αμφιβάλλω αν θα το διαβάσετε μέχρι τέλους. Αν έχετε φτάσει μέχρι εδώ, συγχαρητήρια και σας ευχαριστώ. Το 2025 έγραψα μόνο δύο φορές σε αυτό το ιστολόγιο. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το Instagram, το Goodreads, και κυρίως το Facebook παίρνουν φαίνεται όλη την ενέργεια μας. Όμως έχει την αξία της και αυτή η σελίδα. Ας ελπίσουμε ότι φέτος, το 2026 θα καταφέρω να γράψω περισσότερο.
ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΞΕΡΟ ΨΩΜΙ 