Ένα βράδυ πριν λίγο καιρό το βιβλίο που διαβάζω κανονικά μου φαίνεται πολύ μεγάλο, πολύ δύσκολο. Ευτυχώς εκείνο το απόγευμα είχα αγοράσει το βιβλίο «Έντεκα λόγοι για να μη διαβάσω Ποίηση και άλλοι δώδεκα για να διαβάσω» της Αργυρώς Πιπίνη και της Άλκηστης Χαλικιά από τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο. Αρχίζω να διαβάζω τον πρόλογο στον οποίο οι συγγραφείς διαλέγουν μερικά χαρακτηριστικά ποιήματα από τις διάφορες φάσεις της ζωής τους. Και ξαφνικά είναι σαν να έχω γνωρίσει μια φίλη, μια συμμαθήτρια έχει έρθει δίπλα μου και λέμε μαζί το ποίημα της 25ης Μαρτίου στη σχολική γιορτή. Συνεχίζω να διαβάζω, γελάω με τις ερωταπαντήσεις και απολαμβάνω την εικονογράφηση που είναι σαν να ανοίγει πιο βαθιά τις χαρακιές που αφήνουν τα ποιήματα. Λένε κάπου:
- Υπερασπίσου τα ποιήματα γιατί είναι παιδιά σ’έναν κόσμο άγριο.
- Θέλω να τα γράψω σε τετράδια, σε κινητά τηλέφωνα και τοίχους. Θέλω να τα φωνάξω, να τα χαρίσω, να τα ανταλλάξω.
Και ο εικονογράφος φτιάχνει δυο αθλητές ή αθλήτριες της ξιφομαχίας. Η μία σηκώνει το ξίφος. Η άλλη διαβάζει ένα βιβλίο. Είναι και οι δυο νικήτριες.
Τις επόμενες ημέρες σκέφτομαι πολύ αυτό το βιβλίο. Με το φίλο βιβλιοπώλη αναρωτιόμαστε σε ποιες ηλικίες ταιριάζει καλύτερα. Είναι από αυτά τα υβριδικά βιβλία στα οποία συναντιούνται διαφορετικοί άνθρωποι. Στο σχολείο θα μπορούσα να το προτείνω στα μεγαλύτερα παιδιά της Ε και της Στ. Θα ήθελα πολύ να έχω πέσει πάνω σε ένα τέτοιο βιβλίο όταν ήμουν στην Α Λυκείου που μόλις είχα αρχίσει να διαβάζω τους μεγάλους και ελάσσονες ποιητές και ποιήτριές μας. Είναι όμως κι ένα βιβλίο που θα απολαύσετε κι εσείς οι ενήλικες αναγνώστες και αναγνώστριες. Ίσως φτάσετε σε αυτό για την εξαιρετική εικονογράφηση του Κώστα Μαρκόπουλου. Ίσως γιατί θέλετε να μυήσετε ένα παιδί ή μία έφηβη στην ποίηση. Ίσως γιατί ψάχνετε ένα μικρό εγκόλπιο, μία σύνοψη, ένα φάρμακο για τις δύσκολες νύχτες που δεν σας παίρνει ο ύπνος.
Ίσως έχετε ακούσει για μια συγγραφέα από την Αργεντινή που λέγεται Ιζόλ. Στην Ελλάδα κυκλοφορούν τα βιβλία της Νοτούρνο ( από τις εκδόσεις Μάρτης – πολύ ιδιαίτερο και ποιητικό), Η όμορφη Γκριζέλντα (από τις εκδόσεις Πατάκη) και Το Κέντημα (εκδόσεις Πατάκη). Η Ιζόλ είναι κι αυτή μια ιδιαίτερη περίπτωση εικονογράφου και συγγραφέα (και μουσικού). Αυτό το τελευταίο της βιβλίο διηγείται μία ιστορία που διαδραματίζεται πάνω σε ένα κέντημα. Ένα κέντημα με σταυροβελονιά που μοιάζει πολύ με τα κεντήματα που έφτιαχναν κάποτε οι μαμάδες. Ένας ολόκληρος κόσμος δημιουργικότητας και φαντασίας κεντημένος κομματάκι κομματάκι πάνω σε χρωματιστούς καμβάδες. Τί γίνεται όμως από την πίσω πλευρά του κεντήματος; Η δική μου γιαγιά έλεγε ότι η καλή κεντήστρα φαίνεται από την ανάποδη πλευρά. Δεν έχει σημασία που κανείς δεν την βλέπει. Το σωστό είναι να είναι κι αυτή τακτοποιημένη. Όμως η Ιζόλ έχει άλλη γνώμη και φτιάχνει την ιστορία της μέσα από αυτή την αντίθεση της καλής και της ανάποδης. Η «ανάποδη» είναι ένας άλλος κόσμος. Σας κίνησα την περιέργεια; Η ίδια η συγγραφέας λέει ότι δεν θεωρεί ότι κάνει βιβλία για παιδιά. Αλλά ότι μέσα από τις ιστορίες με εικόνες που συνθέτει μιλάει για πράγματα που την ενδιαφέρουν. Και είναι αυτό το χαρακτηριστικό όλων των σπουδαίων βιβλίων παιδικής λογοτεχνίας: μπορούν να διαβαστούν από όλους και έχουν πάντα κάτι να μας πουν, έχουν να μας δείξουν μια άλλη πλευρά της ζωής που ίσως είχαμε ξεχάσει.
Όπως μάλλον θα έχετε καταλάβει μέχρι τώρα αγαπάω πολύ τα παιδικά βιβλία. Όχι μόνο γιατί τα χρησιμοποιώ σαν εργαλεία στη δουλειά μου, σαν αφορμή για συζητήσεις με τα παιδιά στο σχολείο, σαν πηγή γνώσεων. Τα αγαπάω για μένα, γιατί μου θυμίζουν την ποίηση της καθημερινότητας, γιατί κάνουν τα μικρά πράγματα μεγάλα, γιατί ανοίγουν παράθυρα. Κι έπειτα δεν υπάρχει πιο οικονομικός τρόπος να βάλεις την τέχνη στο σπίτι σου, να βλέπεις σπουδαίες εικόνες που σε κάνουν να αλλάζεις οπτική γωνία. Τα βιβλία του εικαστικού Αχιλλέα Ραζή είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Το βιβλίο «Όλος ο κόσμος ένα Παράθυρο» σε κείμενα της Ζηνοβίας Βασιλειάδη και εικόνες του Αχιλλέα Ραζή είναι μια σειρά από εικόνες με πολύ σύντομα κείμενα για το τί μπορεί να βλέπουμε από ένα παράθυρο. Εικόνες στοχαστικές, απλές και περίπλοκες ταυτόχρονα. Ο ίδιος ο ζωγράφος λέει γι αυτό του το βιβλίο: Όταν άρχισα να δουλεύω την εικονογράφηση, σκεφτόμουν τα παράθυρα σαν μικρές σκηνές. Από εκεί που μπαίνει το φως, από εκεί που βλέπεις τον έξω κόσμο, αλλά κι από εκεί που σε βλέπει ο κόσμος πίσω.
Σε κάθε σελίδα προσπάθησα να αποδώσω αυτή τη διπλή ματιά, του βλέποντος και του ορατού. Το βλέμμα που παρατηρεί, αλλά και το βλέμμα που επιστρέφει. Τα παράθυρα έγιναν για μένα τόποι συνάντησης: ανάμεσα στον έξω και τον μέσα κόσμο, ανάμεσα στη μοναξιά και την κοινή εμπειρία.»
Στα σημαντικά βιβλία, πιο σημαντικά από αυτά που λέγονται είναι αυτά που δε λέγονται, οι ερωτήσεις που μας δημιουργούνται. Είμαι σίγουρη ότι αν καθίσετε με ένα παιδί στην αγκαλιά σας και ξεφυλλίσετε αυτό το βιβλίο, θα φτιάξετε άπειρες ιστορίες και όνειρα για ταξίδια.
Ένα βιβλίο που πρόσφατα βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου για το 2025. «Ο Παράξενος Αδάμ και το Φεγγάρι» είναι μια περιπέτεια για παιδιά 8-12 χρονών περίπου. Μια παρέα παιδιών γνωρίζουν έναν άντρα που δεν είναι αυτό που φαίνεται και αποφασίζουν να τον εμπιστευτούν και να τον βοηθήσουν. Και όλη η περιπέτεια διαδραματίζεται με φόντο την ημέρα της προσελήνωσης του πρώτου ανθρώπου στο φεγγάρι αλλά και την δικτατορία στη χώρα μας. Αυτό το πλέξιμο μιας καθαρόαιμης παιδικής περιπέτειας (με αναφορές σε κλασικά λογοτεχνικά έργα όπως το Καπλάνι της Βιτρίνας αλλά και σε κλασικά κόμικς) με το ιστορικό υπόβαθρο κάνουν αυτό το βιβλίο πολύ ξεχωριστό. Ο Κυριάκος Αθανασιάδης είτε γράφει για μεγάλους, είτε γράφει για παιδιά έχει ένα χαρακτηριστικό ύφος, και σε αυτό το βιβλίο είναι συναρπαστικός. Όταν το πρωτοδιάβασα αναρωτιόμουν αν τα παιδιά θα εκτιμήσουν τις μικρές λεπτομέρειες, τα ονόματα των βόλων ας πούμε, τις ακριβείς περιγραφές της εποχής και του τόπου, την περιγραφή της βραδιάς της προσελήνωσης. Όμως φαίνεται ότι ο καθένας και η καθεμία βρίσκει κάτι διαφορετικό που του αρέσει στο βιβλίο κι έτσι από τότε που το πήραμε είναι σε συνεχή δανεισμό στη βιβλιοθήκη μας!
Ένα ακόμη βιβλίο από τη βιβλιοθήκη μας που αρέσει σε μικρά και μεγάλα παιδιά και ανοίγει ενδιαφέρουσες συζητήσεις μαζί τους είναι το Μικρό Πάπιγκο του Θοδωρή Γεωργακόπουλου σε εικονογράφηση της Mariana Rio, από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Μία έξυπνη ιστορία για ένα μικρό χωριό στα βουνά της Ηπείρου που ήθελε να είναι κάτι άλλο από αυτό που ήταν. Και παρόλο που ο περίγυρός του το απέτρεπε, αυτό κατάφερε να κάνει το όνειρο του πραγματικότητα. Με γλώσσα ζωντανή που καθόλου δεν υποτιμά τα παιδιά και εικονογράφηση ιδιαίτερη που φέρνει στο νου ξυλογραφίες, αυτό το βιβλίο μας υπενθυμίζει να μην ξεχνάμε τα όνειρά μας ακόμη κι όταν αυτά μοιάζουν εξωπραγματικά.
Κλείνω αυτή τη μικρή λίστα με βιβλία που μου κράτησαν συντροφιά αυτούς τους πρώτους μήνες του 2026 με δύο βιβλία για μεγάλους και μεγάλες που μας δίνουν ωραίες ιδέες για το πως να διαλέγουμε βιβλία για παιδιά. Όπως λέει ο Μακ Μπαρνέτ η μυθοπλασία είναι εκείνο το ξεχωριστό μέρος όπου ο ενήλικας και το παιδί μπορούν να συναντηθούν ως ίσοι. Ας χαρούμε αυτό το φανταστικό μέρος με τους σημαντικούς μικρό
ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΞΕΡΟ ΨΩΜΙ 