Βιβλιοφιλική ανασκόπηση 2024

Very late in the game που λένε και κάτι γνωστοί μου αλλά κάλλιο αργά παρά ποτέ. Είθισται οι ανασκοπήσεις να γίνονται στο τέλος της χρονιάς αλλά είναι 2 του μηνός κι εγώ ακόμη να ανεβάσω τη δική μου. Είναι ανασκόπηση και προγραμματισμός, δύο σε ένα. Λοιπόν:

Το 2024 ήταν αναγνωστικά μία μέτρια χρονιά όσον αφορά τον αριθμό των βιβλίων που διάβασα. Γύρω στα 60 μετρώντας και κάποιες ποιητικές συλλογές και μερικά παιδικά βιβλία με λίγο κείμενο και φυσικά και τα ακουστικά βιβλία που κατάφερα να ολοκληρώσω. Ήταν η χρονιά που έγινε πολύ προφανές σε μένα πόσο σοβαρός έχει γίνει ο εθισμός (μου/μας) στις συσκευές που μας απομακρύνουν από δραστηριότητες που απαιτούν συγκέντρωση.

Ήταν η χρονιά που ξεκίνησα ένα (νέο) μεταπτυχιακό πάνω σε ένα θέμα που με ενδιαφέρει πολύ: Δημιουργική Γραφή. Έψαχνα καιρό για ένα νέο πεδίο σπουδής και αυτό το μεταπτυχιακό του Ανοιχτού Πανεπιστημίου έχει ένα πρόγραμμα σπουδών που μόλις το διάβασα μου έτρεξαν τα σάλια! Αναγνωστικές Θεωρίες, Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία από το 18^ο αιώνα, Ελληνική Λογοτεχνία, Θέατρο, και μετά φυσικά τα δημιουργικά μαθήματα. Ωστόσο δεν περίμενα ότι το πιο δύσκολο κομμάτι θα ήταν να βρω, μάλλον να δημιουργήσω τις συνθήκες για να διαβάζω απερίσπαστη, σε γραφείο κατά προτίμηση, με μολύβι και τετράδιο, για δυο και τρεις ώρες συνεχόμενες. Οπότε ο στόχος μου για τη νέα χρονιά θα είναι πάλι ο ίδιος: περισσότερο διάβασμα, λιγότερο scrolling.

Όσον αφορά τα βιβλία έγιναν μερικά πολύ ωραία πράγματα το 2024:

Το βιβλίο που χάρισα πιο πολλές φορές:  Προίκες της Ιωάννας Γιαννακοπούλου, εκδόσεις Ακυβέρνητες Πολιτείες. Πρέπει να το αγόρασα πάνω από 10 φορές. Για τη μαμά μου, για τις συναδέλφισσες μου, για μια φίλη που ζει στον Καναδά, και για άλλους. Ήταν το βιβλίο της χρονιάς για μένα. Με τοπική ιστορία που τελικά αφορά όλους μας, υβριδικό με την έννοια ότι δεν είναι ακριβώς ποίηση αλλά ούτε πεζό, αληθινό με κάθε έννοια της λέξης, φεμινιστικό. Αποτελείται από τις αφηγήσεις στην τοπική ντοπιολαλιά 5 γυναικών γύρω από το θέμα της προίκας, του γάμου, των σχέσεων στη Θεσσαλία του από το 50 και μετά περίπου. Οι συζητήσεις που κάναμε με τη συγγραφέα και τις φίλες που το διάβαζαν ήταν οι πιο ωραίες και οι παρουσιάσεις κάθε φορά διαφορετικές και κάθε φορά συγκινητικές.

Το βιβλίο που με δυσκόλεψε πιο πολύ: My fourth time we drowned, Sally Hayden. (Την τέταρτη φορά μου, πνιγήκαμε). Η Σάλυ Χέιντεν είναι μία Ιρλανδέζα δημοσιογράφος η οποία ασχολείται κυρίως με θέματα μετανάστευσης και ανθρωπιστικών κρίσεων. Το βιβλίο αυτό είναι το προϊόν δημοσιογραφικής έρευνας στο πεδίο και αποτελείται κυρίως από συνεντεύξεις και μαρτυρίες ανθρώπων που κρατούνται σε camp προσφύγων ενώ έχουν αποπειραθεί να μπουν παράνομα στην Ευρώπη. Το πώς διαχειρίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση το προσφυγικό ζήτημα, το γιατί οι άνθρωποι αυτοί έχουν ανάγκη να φύγουν από τη χώρα τους, τα μαρτύρια που περνάνε σε αυτούς τους χώρους κράτησης, οι οικογένειές τους στη χώρα που άφησαν. Αλλά και ψύχραιμη καταγραφή του νομοθετικού πλαισίου, της Ευρωπαϊκής πολιτικής, των συναντήσεων των αρχηγών κρατών. Το άκουσα σε ακουστικό βιβλίο και μου πήρε μήνες. Γιατί άκουγα μισή ώρα και δεν άντεχα άλλο. Όχι μόνο για το πόσο υποφέρουν οι άνθρωποι αλλά και γιατί δεν είμαστε εμείς καλύτερα ενημερωμένοι, γιατί θεωρούμε δεδομένα τα προνόμιά μας. Πολύ δυνατό βιβλίο.

Τα ωραιότερα εξώφυλλα: Φαπ, μια νουβέλα με πολύ αξιοσημείωτους χαρακτήρες. ΤΟ βιογραφικό του συγγραφέα στο αυτί του βιβλίου σε κάνει να σκέφτεσαι ότι σίγουρα έχει συναντήσει αυτούς τους τύπους και άλλους τόσους παράξενους. Μια ιστορία βγάλμενη από την καρδιά της Αμερικής, θυμίζει ταινία γουέστερν αλλά και Φώκνερ και Willa Cather. To εξώφυλλο ένα κόσμημα! Αλλά και η καινούρια έκδοση των Σονέτων του Σαίξπηρ από τις εκδόσεις Αντίποδες είναι πολύ εντυπωσιακό. Δε θα μιλήσω εδώ για την καταπληκτική μετάφραση του Ερρίκου Σοφρά. Αισθάνομαι πολύ μικρή για να αποδώσω τιμές σε αυτή τη δουλειά.

Το καλύτερο παιδικό βιβλίο: Μια φορά κι έναν καιρό ήταν και θα είναι, εκδόσεις Μάρτης. Αυτό το διαβάζω σχεδόν κάθε βράδυ. Με τις απλές προτάσεις του και την έξυπνη εικονογράφηση λειτουργεί ηρεμιστικά. Με την επανάληψη των φράσεων και της ιδέας του με βάζει σε μια λούπα που κατεβάζει τους ρυθμούς της καρδιάς μου, με κάνει να χαμογελάω κρυφά και σιγά σιγά να βυθίζομαι σε έναν παιδικό ύπνο.

Το καλύτερο graphic novel: Ίσως και το μοναδικό που διάβασα φέτος, δε θυμάμαι, αλλά αυτό το διάβασα σε ένα απόγευμα και το ευχαριστήθηκα πολύ: Η διάκριση της Tiphaine Riviere. Μου εξήγησε πολλά πράγματα για την οικονομική κατάσταση της οικογένειας μου, και των φίλων μου, γιατί λέμε ότι δεν μας αρέσει το σκι και διάφορα άλλα κοινωνικοοικονομικά. Μέσα από την ιστορία μιας παρέας τελειόφοιτων στο Παρίσι. Ο βιβλιοπώλης μου με ρωτάει: Να το προτείνω σε παιδιά; Μακάρι, αλλά δε νομίζω οι δικοί μας τελειόφοιτοι να ασχολούνται. Μακάρι να κάνω λάθος.

Ένα παλιό βιβλίο που είδα ότι ξαναεκδόθηκε: Ο Μαρσελέν που κοκκινίζει, του Sempe. Μια βιβλιοπώλισσα που συμπαθώ πολύ μας το έφερε δώρο για τη νεοσύστατη βιβλιοθήκη μας στην Αγιά, στην παλιά έκδοση από το ιστορικό Τεκμήριο. Βγήκε ξανά φέτος από τις εκδόσεις Πατάκη. Μια ιστορία αποδοχής, αλλά κυρίως μια ιστορία μεγάλης φιλίας! Και ξέρετε πόσο μου αρέσουν αυτές οι ιστορίες.

Ένα βιβλίο που θα χάριζα σε μια ρομαντική ψυχή: Ελσίνκι, του Θόδωρου Γρηγοριάδη, εκδόσεις Πατάκη. Μια ιστορία αγάπης που ξεπερνάει τους έμφυλους περιορισμούς, τις χώρες, τις εθνικότητες, τα στερεότυπα. Ο Γρηγοριάδης γράφει πάντα με αυτό τον ήρεμο τρόπο, χωρίς δραματικότητες, με εσωτερική ένταση που τελικά σε αγγίζει χωρίς να έχεις καταλάβει το πώς.

Το βιβλίο που άφησα στη μέση: Η Παρθένος στον Κήπο, A.S. Byatt, εκδόσεις Πόλις. Το καλοκαίρι διάβασα ένα μεγάλο βιβλίο κοντά στις 1000 σελίδες και σε σύντομο χρονικό διάστημα ξεκίνησα την Παρθένο που είναι εξίσου μεγάλο. Δεν τα κατάφερα. Άρχισαν τα σχολεία, οι υποχρεώσεις του μεταπτυχιακού και το βιβλίο μπήκε στην άκρη. Δεν ήρθε ακόμη η ώρα του. Έτσι είχα πάθει όμως και με το πρώτο της Byatt. Το είχα αρχίσει και το έπιασα χρόνια μετά. Τότε το απόλαυσα. Έτσι πιστεύω θα γίνει και με αυτό γιατί η Byatt θέλει την προσοχή σου και σε ανταμείβει πλούσια.

Στο τέλος της χρονιάς συμμετείχα σε ακόμη μία παρουσίαση βιβλίου: Το Σκάλωμα (εκδόσεις Γκοβόστη) του Δημήτρη Στατήρη, λογοτέχνη που γνωρίζω μέσα από τις βιβλιοφιλικές ομάδες της πόλης μου. Το προηγούμενο βιβλίο του Δημήτρη, Ο Πυρήνας Μέσα μου, μού είχε αρέσει πολύ και ίσως γι αυτό ο συγγραφέας μου πρότεινε να συμμετέχω στην παρουσίαση του βιβλίου στη Λάρισα.  Του είπα αμέσως ναι χωρίς να έχω διαβάσει το καινούριο του. Οπότε είχα και μια ανησυχία γιατί  τι θα έκανα σε περίπτωση που δε μου άρεσε; Θα αναγκαζόμουν να προσφύγω στις τεχνικές που αναφέρει ο Πιερ Μπαγιαρ στο βιβλίο του Πώς να μιλάτε για βιβλία που δεν έχετε διαβάσει;

Αλλά ευτυχώς το Σκάλωμα μου άρεσε. Είναι ένα κείμενο που διαβάζεται μονορούφι. Με κινηματογραφικό ρυθμό ιδιαίτερα από τη μέση και μετά. Αλλά και με τις γνωστές φιλοσοφικές ανησυχίες του συγγραφέα που εκφράζονται μέσα από μια σειρά ερωτήσεις του ήρωα. Το ίδιο το θέμα του βιβλίου είναι ένα βαθύ φιλοσοφικό ερώτημα το οποίο έχει νομίζω απασχολήσει όλους και όλες μας. Άραγε αν αλλάξουν τρομερά οι οικονομικές συνθήκες ζωής ενός ανθρώπου αλλάζει και ο χαρακτήρας του; Όταν κάναμε την παρουσίαση στη Λογοτεχνική Γωνιά δεν είχα διαβάσει τη Διάκριση, το graphic novel που αναφέρω πιο πάνω αλλιώς θα είχα να κάνω κάποια σχόλια επί αυτού.

Και φτάνοντας κοντά στο τέλος αυτής της ανάρτησης συνειδητοποιώ ότι δεν αναφέρω πουθενά τελικά τα βιβλία που απόλαυσα περισσότερο, τα μυθιστορήματα που δεν μπορούσα να αφήσω και που συστήνω ανεπιφύλακτα. Διάλεξα πέντε βιβλία για φέτος (με δυσκολία μόνο 5, έχω αλλάξει γνώμη  10 φορές – γιατί παρόλο που όπως είπα νωρίτερα δε διάβασα τα 100 βιβλία που διάβαζα άλλες χρονιές διάβασα όμως πολύ ωραία πράγματα). Είναι και τα πέντε πολύ ιδιαίτερα, το καθένα για τους δικούς του λόγους, τα αγάπησα, οι ήρωες/ηρωίδες ζουν μέσα στο μυαλό μου συνέχεια, με παρέπεμψαν σε άλλα βιβλία, σε άλλες ιστορίες, τα αγάπησα.

1. Το υπερωκεάνειο, Πιερ Ασουλίν, Εκδόσεις Πόλις
2. Hamnet, Maggie O’Farrell, Tinder Press (στα ελληνικά από τις  Εκδόσεις Ψυχογιός)
3. Οι Νετανιάχου, Joshua Cohen, εκδόσεις Gutenberg
4. Αγαπητέ Μαλάκα, Virginie Despentes, εκδόσεις Στερέωμα
5. Kairos, Jenny Erpenbeck, Granta (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη)

Και τελειώνοντας πρέπει φυσικά να αναφέρω ΤΟ βιβλιοφιλικό γεγονός στη ζωή μου για το 2024: τα εγκαίνια της σχολικής βιβλιοθήκης στο 1^ο Δημοτικό Σχολείο Αγιάς στο οποίο εργάζομαι ως εκπαιδευτικός και διευθύντρια.  Ίσως έχετε δει σε άλλα μέσα για το πώς αυτό έγινε πραγματικότητα στην ιστοσελίδα του σχολείου μας, αλλά και σε αυτό το επιδραστικό newsletter της Βίβιαν Ευθυμιοπούλου. Είναι μια ιστορία που κυρίως δείχνει τη δύναμη της συνεργασίας. Η βιβλιοθήκη είναι πλέον πραγματικότητα και από δω και πέρα το στοίχημα είναι να κάνουμε δράσεις με τα παιδιά και τους γονείς τους και τους/τις εκπαιδευτικούς. Αν θέλετε κι εσείς να συνδράμετε στο να γίνει αυτή η βιβλιοθήκη ένας ζωντανός χώρος ανάγνωσης ελάτε σε επαφή μαζί μας!