JAMES JOYCE – Οδυσσέας

Πέρσι στην αρχή του χρόνου έβαλα μια πρόκληση στον εαυτό μου, να διαβάσω επιτέλους τον Οδυσσέα του Τζόις. Το είχα ξεκινήσει και στο παρελθόν, είχα ήδη και την Αγγλική και την ελληνική έκδοση. Αλλά το είχα παρατήσει στο πρώτο επεισόδιο. Πέρσι αισθανόμουν πιο δυνατή, πιο έτοιμη. Στο ίνσταγκραμ υπήρχε επίσης μια ομάδα που το διάβαζε εκείνη την εποχή, με στόχο το ένα επεισόδιο την εβδομάδα. Στην αρχή μου φάνηκε εύκολο. Ένα επεισοδιάκι την εβδομάδα, είπα, ευκολάκι, Οδυσσέα, σε έχω. Στα πρώτα τρία επεισόδια όλα πήγαιναν καλά. Μετά ήρθε η πραγματικότητα και έδεσε. Ωστόσο σε εκείνη την ομάδα ανακάλυψα μια πολύ σημαντική σελίδα, έναν οδηγό ανάγνωσης, που αναλύει το βιβλίο κεφάλαιο -κεφάλαιο. Ο συγγραφέας της σελίδας Patrick Hastings έκτοτε εξέδωσε όλες αυτές τις σημειώσεις σε βιβλίο, το The Guide to James Joyce’s Ulysses. Ένα άλλο βοήθημα σε αυτό το εγχείρημα ήταν το ποντκαστ του Frank Delaney Re:Joyce. Ο Φράνκ Ντελάνι ήταν ένας Ιρλανδός συγγραφέας και δημοσιογράφος, φανατικός Τζοϊσόφιλος, ο οποίος το 2010 άρχισε να ηχογραφεί μικρά δεκάλεπτα πόντκαστ στα οποία ανέλυε φράση φράση τον Οδυσσέα. Δυστυχώς πέθανε το 2017 πριν προλάβει να ολοκληρώσει την ανάλυση του βιβλίου. Δε θα σας πω ψέματα ότι τα άκουσα όλα. Άκουσα καμιά δεκαριά. Αλλά είναι απόλαυση να ακούς τη φωνή του Ντελάνι να πιάνει το κείμενο γραμμή γραμμή.

Είχα αγοράσει ακόμη ένα companion, το βιβλίο του Άρη Μαραγκόπουλου Ulysses, Οδηγός Ανάγνωσης, (εκδόσεις Τόπος, 2001). Ο Άρης Μαραγκόπουλος είναι ένας σοβαρός μελετητής του Τζόις και έχει γράψει δοκίμια, άρθρα, βιβλία για το βιβλίο. Ομολογώ όμως ότι ο Οδηγός του ήταν περισσότερο ένα αυτόνομο κείμενο, ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο, μια ποιητική κριτική πάνω σε ένα ήδη δύσκολο κείμενο. Επίσης να πω εδώ ότι κάποια σεξιστικά σχόλια στην εισαγωγή με ενόχλησαν. Λέει για παράδειγμα: ” Πώς να εξηγήσεις σήμερα την τέχνη ενός μυητικού βιβλίου, ενός βιβλίου εξ ορισμού αργής μαθητείας, στην αναγνώστρια του συρμού που, αντί να διαβάζει, φυλλομετρά νουβέλες μιας χρήσης (γραμμένες από απελέκητες γυναίκες για στερημένες γυναίκες) – και το χειρότερο, με την πεποίθηση ότι διαβάζει λογοτεχνία;” Νομίζω ότι είναι η μοναδική φορά που χρησιμοποιεί το έμφυλο αναγνώστρια και αυτή τυχαίνει (;) να είναι απελέκητη, στερημένη και προφανώς δεν “πιάνει” το βάθος του Οδυσσέα. Σε όλες τις υπόλοιπες φορές οι αναγνώστΕΣ αντιλαμβάνονται, προσθέτουν νέα στοιχεία, είναι καλοί αναγνώστΕΣ.

Όμως γράφω τόση ώρα και δεν έχω πει τίποτε για το βιβλίο το ίδιο. Είναι γιατί δυσκολεύομαι πολύ. Δυσκολεύτηκα πολύ. Υπήρχαν πολλές στιγμές που δεν καταλάβαινα τίποτε. Μετά διάβαζα τις σημειώσεις του Hastings και ήταν σαν να ανοιγόταν ένας άλλος κόσμος μπροστά μου. Είναι πολλά κείμενα μέσα στο κείμενο, αναρωτιέται κανείς συνεχώς, όπως λέει ο Μαραγκόπουλος, “αν κατάλαβε καλά, αν διάβασε σωστά λέξεις ανίερα παντρεμένες μεταξύ τους, αν συλλάβισε σωστά φθαρμένες λέξεις…αισθάνεται την ανασφάλεια ενός voyeur, ενός ξένου που κρυφακούει και κρυφοβλέπει.”

Τα λίγα επεισόδια που είναι straightforward διαβάζονται σαν νερό. Παίρνεις μια ανάσα για να βουτήξεις στα πιο δύσκολα. Η γλώσσα, οι φιλοσοφικές αναζητήσεις, οι σκέψεις, οι αναφορές στην Ιρλανδική ιστορία, ο εσωτερικός μονόλογος, οι χαρακτήρες, το Δουβλίνο, πάντα το Δουβλίνο, οι έρωτες, το σεξ, οι μπύρες, οι πάμπ, όλα περνάνε μέσα από μια αναλογία με τις ραψωδίες της Οδύσσειας. Πώς να μιλήσω γι αυτό το βιβλίο; Αισθάνομαι ότι το διάβασα μια φορά και ότι έπιασα το ένα δέκατο ίσως, μάλλον το ένα εκατοστό από αυτά που υπάρχουν.

Χθες μια αναγνώστρια στο ίνσταγκραμ με ρώτησε αν το είχα διαβάσει τελικά. Και γι αυτό αποφάσισα να κάνω αυτή την ανάρτηση. Για να υπάρχει κάποιο ίχνος από εκείνη την ανάγνωση την άνοιξη και το καλοκαίρι του 21. Και θα κλείσω με ένα μικρό απόσπασμα από το τελευταίο (και καλύτερο) επεισόδιο, το επεισόδιο 18, στο οποίο μιλάει η Μόλλυ, η σύζυγος του Stephen Dedalus, του βασικού αφηγητή του Οδυσσέα.

…”είμαι βέβαιη ότι θα είναι υπέροχο αν το κάνω μ’έναν όμορφο νέο ποιητή στην ηλικία μου το πρώτο πράγμα που θα κάνω αμέσως αύριο το πρωί είναι να ρίξω τα χαρτιά μόνο για να δω αν βγαίνει ο φάντης ή θα κοιτάξω να ζευγαρώσω την ίδια την ντάμα για να δω αν θα βγει θα διαβάσω και θα μελετήσω όλα όσα μπορώ να βρω ή θα μάθω λίγα απ’έξω αν ήξερα ποιος ποιητής του αρέσει έτσι που να μη σκεφτεί πώς είμαι κουτή ή να σκεφτεί πώς όλες οι γυναίκες είναι ίδιες και θα του μάθω κι εγώ τα άλλα θα τον κάνω να νιώσει ευχαρίστηση παντού πάνω του μέχρι να μισολιποθυμήσει από κάτω ύστερα θα με βάλει μέσα στα ποιήματα του εραστής και ερωμένη ακόμα και φανερά με τις δυο μας φωτογραφίες σόλες τις εφημερίδες όταν γίνει διάσημος Ω αλλά όμως τότε τί θα κάνω με τον άλλο….” (μετάφραση Σωτήρης Καψάσκης, εκδόσεις Κέδρος)

Δεν είμαι σίγουρη αν απόλαυσα τον Οδυσσέα. Αισθάνθηκα μεγάλη ικανοποίηση όταν έφτασα στο τέλος. Μου άρεσε πολύ η διαδικασία του ψαξίματος, της ανάγνωσης κειμένων για το κείμενο, της ανάλυσης και της κριτικής. Και κάποια κομμάτια, ναι τα αγάπησα. Θα προσπαθήσω να το ξαναδιαβάσω. Ίσως το βρω λίγο πιο εύκολο και μου αρέσει περισσότερο. Θα ήθελα πολύ να το συζητήσω με ανθρώπους που το έχουν διαβάσει, ένα σύγχρονο πόντκαστ για το πώς βλέπουμε σήμερα τον Οδυσσέα θα ήταν ενδιαφέρον πιστεύω. Επίσης πόσο επηρεάστηκε η Λούσυ Έλμαν όταν έγραψε το Ducks, Newberyport, που θα μπορούσε κάποιος να πει ότι είναι κάτι σαν τον Οδυσσέα αλλά για τον 21ο αιώνα.

Μετά μας παρασέρνει η καθημερινότητα και τελικά δεν κάνουμε αυτές τις ωραίες συζητήσεις.

Αν έχετε λίγο χρόνο διαβάστε και τις κατεδαφιστικές κριτικές που έχουν κατά καιρούς αφήσει οι αναγνώστες/τριες του Οδυσσέα στο goodreads. O Κυριάκος Αθανασιάδης τις μάζεψε όλες μαζί και θα σας κάνουν να χαμογελάσετε και να πάρετε θάρρος! Αν μπορώ να πω κάτι σαν συμβουλή είναι να διαβάσετε όσο και όπως σας αρέσει και να το παρατήσετε αν δε γουστάρετε καθόλου. Καλή σας Απόλαυση που λένε και στα μοντέρνα καφενεία!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s